Basiskennis van de drumnotatie

Hoe goed en duidelijk de muzieknotatie voor blazers is geregeld, zo bekaaid komen drummers er van af. Componisten ‘noteren maar wat’ en dat is simpel te verklaren, omdat de notatie van geruis nou eenmaal niet universeel is afgesproken. Het probleem bij veel beginnende drummers is dat de notatie in hun lesmethode nog wel eens wil afwijken van de drumnotatie van de muziek die ze in het jeugdorkest spelen. Doordat vooral beginnende dirigenten die van oorsprong blazer zijn nog over te weinig kennis van deze materie beschikken worden deze drummers vaak maar aan hun lot overgelaten. Dit heeft tot gevolg dat de drumpartij van een muziekstuk niet volledig tot zijn recht komt.

Als we naar de onderstaande en door drummers meest gespeelde voorbeelden kijken zien we, hoewel beide componisten hetzelfde bedoelen, duidelijk de notatieverschillen.

Drumnotatie 01

In de eerste maat zouden de meeste drummers direct op de Hi-hat gaan spelen, maar dat is in principe onjuist, omdat een componist met de afkorting H.H of R.C, wat staat voor hi-hat en ride cymbal, aan moet gegeven waarop gespeeld dient te worden. Nadat de drummer drie maten lang de Groove (ritmisch patroon) heeft gespeeld volgt in de vierde maat een zgn. break op de snare en toms. De drummer onderbreekt dus letterlijk waar hij mee bezig was om een overgang te maken van het ene muzikale fragment naar het andere en dat kan gezien worden als een soort mini solo. Dit wordt ook wel een  ll of  ll-in genoemd. Er zijn componisten die de noten van zo’n break helemaal uitschrijven, maar meestal laten ze het gewoon aan de fantasie van de drummer over en zetten zij er alleen maar ‘break’, ‘ ll’, of ‘ ll-in’ neer. De vijfde maat is de afsluiting van het muziekstuk en eindigt met een crash cymbal en een basedrum (C.C. en B.D.).

Nu deze maten qua notatie zijn geanalyseerd valt er uiteraard ook nog het een en ander over de speelmanier te vertellen. Als een drummer alle noten zonder enig accent zou spelen zal de muziek wel strak maar verre van muzikaal klinken. De hi-hat krijgt op elke tel een heel licht accent mee: 1-ne 2-je 3-je 4-re. Overdrijf deze accenten echter niet teveel anders is er de kans van overdosering. Blazers geven een hoofdaccent op de 1e en een nevenaccent op de 3e tel. De snaredrum staat echter op de afterbeat (2e en 4e tel) genoteerd en krijgt ook een accent mee waardoor de muziek een vette sound krijgt. De basedrum heeft een basfunctie en zal in veel gevallen samen met de blaas bas de cadans (hartslag) van de muziek bepalen. Als de drummer met zijn basepedaal een licht accent geeft op de kwartnoten dan zal de achtste noot de muziek letterlijk naar de volgende tel toe stuwen.

Op de snaredrum kunnen enorm veel verschillende klankkleuren aan de muziek worden toegevoegd. Er kan gekozen worden om mét snaren te spelen (snares on) of de snaren van het vel af te halen (snares o ). Dit laatste wordt ook wel dof of  elddrum genoemd. Qua speelwijze kan er zowel midden op het vel (on head) als op de rand (rim of hoop) worden geslagen. Als er met een combinatie van beide geslagen wordt ontstaat er een harde klap wat een rimshot wordt genoemd. Niet te verwarren met een rimclick die vaak bij ballads wordt gebruikt en juist een zacht geluid geeft. Bij een rimclick laat de drummer de onderkant van de trommelstok op het vel rusten en de bovenkant (of andersom!) op de rand neerkomen.

Er bestaan ontzaglijk veel verschillende bekkens, maar om het verhaal overzichtelijk te houden geef ik hierbij een opsomming van de meest voorkomende bekkens. De bekkens die meestal bij een muziekvereniging worden gebruikt zijn de 18inch ride, de 16inch crash en de 14inch hi-hat. (De bekkenmaat wordt in inches uitgedrukt. De namen van de bekkens worden in het algemeen in het Engels uitgesproken en het woordje cymbal erachter wordt meestal weggelaten!) Als een drumstel wordt uitgebreid met andere bekkens is dat meestal met een kleine splash en een chinese. De splash wordt vaak bij dixielandmuziek gebruikt en geeft een grappige, hoge en korte klank. De chinese is groot en geeft een rauw en heftig geluid. In vorm onderscheidt dit bekken zich van andere door de openstaande rand en de afgeplatte gevormde cup. Het kan voorkomen dat componisten deze twee bekkens op dezelfde notatielijn zetten als de crash, maar dan moeten ze er wel duidelijk splash of chinese bijzetten. Bij funkmuziek wordt vaak de bol van de ride gespeeld. Dan staat erbij ‘on cup’ of ‘bell’. Als de hi-hat constant een klein stukje open wordt gezet staat er ‘loosen hi-hat’ boven de noten. Dit wordt veel bij rock- en metalmuziek gebruikt en geeft een heel ruig geluid. Het speciale e ect dat we in dancemuziek horen, maar ook in de hafabra muziek veel tegenkomen zien we in voorbeeld 3.

Drumnotatie 02

Het plusje geeft aan dat de hi-hat helemaal gesloten is en het rondje dat de hi-hat een klein beetje geopend wordt. Als je er op slaat wordt een soort zuigend geluid geproduceerd. Voor een niet-drummer lijkt dit misschien lastig om te spelen, maar het is juist heel eenvoudig aan te leren, omdat beide voeten tegelijkertijd op en neer gaan.

U ziet, voordat drummers vrij gelaten kunnen worden in hun spel moeten ze dus wel degelijk kennis hebben van bovenstaande zakenLean Robbemont speelde ooit als leerling drummer in mijn jeugdorkest. Zijn eerste stukje dat hij mocht drummen was mijn jeugdcompositie ‘Party Mix’. Na een hoop gestuntel van hem op het drumstel en nadat ik alle metronoomcijfers wel voorbij had horen komen, kreeg hij het stuk langzaam maar zeker onder de knie. Als ik geen weet had gehad van drumnotatie en speelmanier, had ik hem niet kunnen begeleiden. Tegenwoordig is hij de drummer van Alain Clark, Ali B, Leona Philippo en van de Auratones (album met ! ijs van Leer). Daarnaast is hij Endorser van Yamaha en Istanbul, heeft hij een eigen stokkenlijn bij Agner en staat hij op grote festivals als North Sea Jazz!

Bekijk het overzicht van al onze columns.