De jeugdorkestdirigent

Het dirigeren van een jeugdorkest wordt door veel muzikanten enorm onderschat, maar ik kan u verzekeren: het is een vak apart!

Jeugdorkesten worden door diverse soorten dirigenten gedirigeerd. Het zijn:

  1. de professionals die zowel het A-orkest als het jeugdorkest dirigeren
  2. de dirigenten in opleiding die alvast wat ervaring in de praktijk willen opdoen
  3. de amateurmuzikanten, die meestal in het A-orkest wel goed hun partijtje mee kunnen spelen, maar vaak zonder enige, of met een beperkte dirigeerkennis, voor het jeugdorkest staan. Over deze laatste groep wil ik het met u hebben.

Soms dirigeren deze amateurmuzikanten het jeugdorkest, omdat de muziekvereniging geen beroepsdirigent kan en soms niet wil betalen. Als de muziekvereniging geen beroepsdirigent voor het jeugdorkest kan betalen is mijn vraag of er niet ergens anders op bezuinigd kan worden. Bijvoorbeeld op de vaak peperdure uniformen waar ook veel goedkopere alternatieven voor te vinden zijn. Of op het inhuren van beroepsmuzikanten, want als het A-orkest blijkbaar zonder deze beroeps niet op een concours wil verschijnen, laat ze dan helemaal niet gaan. (Hoezo een schande dat Lance Armstrong doping heeft gebruikt?!) Als de muziekvereniging geen beroepsdirigent voor het jeugdorkest wil betalen moeten ze wel met hele goede argumenten komen om mij te overtuigen waarom ze dat niet willen. Het jeugdorkest, ongeacht ledenaantal of niveau, is namelijk net zo’n waardevol onderdeel van de muziekvereniging als het A-orkest en dient daarom ook net zo behandeld te worden. Als een muziekvereniging dat niet onder ogen wil zien en  nancieel andere prioriteiten stelt is er met het beleid binnen die club volgens mij iets goed mis!

Dat neemt niet weg dat ik geen respect voor deze jeugdorkestdirigenten heb. Integendeel zelfs. Deze mensen zetten zich meestal vrijwillig in om elke week het jeugdorkest te dirigeren. Uiteraard kan en wil ik hier ook niet over hun pedagogische- en dirigeerkwaliteiten oordelen maar het gevaar schuilt er wel in dat de muzikale ontwikkeling van de kinderen wordt gestremd of dat sommige facetten zelfs verkeerd wordt aangeleerd door gebrek aan kennis met alle gevolgen van dien. Als beginnende muzikant heb ik van een amateurmuzikant les gehad die mijn embouchure van begin af aan niet goed heeft begeleid wegens gebrek aan kennis. Tot aan het conservatorium toe heb ik daar last van ondervonden en dat is de reden dat ik na mijn studie een grote spijker in de muur heb geslagen en daar mijn waldhoorn aan heb gehangen!

Vanuit mijn muziekuitgeverij spreek ik veel amateurdirigenten die om advies vragen. Dat is op zich helemaal geen schande en ik geef hen met alle plezier het nodige advies. Maar als een muziekvereniging niet wil investeren in een beroepsdirigent is het dan in de eerste plaats niet de taak van de dirigent van het A-orkest om deze mensen te assisteren en ze verder op weg te helpen? Om het scherper te stellen: kent de dirigent van het A-orkest, in grove lijn, de muzikale ontwikkelingen van de individuele muzikantjes uit het jeugdorkest? Weet hij/zij welke kinderen zo’n niveau hebben behaald dat ze binnenkort al door kunnen stromen naar het A-orkest? Mag het hele jeugdorkest van deze dirigent af en toe eens in het A-orkest integreren zodat de kinderen ervaren wat er muzikaal nog meer bij de muziekvereniging gebeurt? Heeft de dirigent van het A-orkest wel in de gaten dat sommige kinderen het jeugdorkest aan het ontgroeien zijn? Kunnen zij door hem/haar juist niet weer geïnspireerd en daardoor gemotiveerd worden om thuis goed te gaan oefenen zodat zij over een tijdje ook het niveau beheersen om in het A-orkest mee te kunnen spelen? Als het jeugdorkest bij de jaarlijkse uitvoering optreedt zit de dirigent van het A-orkest dan aandachtig in de zaal te luisteren of zit hij/zij gezellig met andere muzikanten aan de bar te kletsen? Interesseert het hem/haar dan totaal niet wat daar gebeurt, omdat het jeugdorkest zulke eenvoudige muziekstukken speelt?

In mijn jeugdorkest haal ik regelmatig muzikantjes naar voren om het orkest te dirigeren. Ik bedoel dan niet zomaar wat zwaaien met de dirigeerstok, maar ik leer hen hoe ze het jeugdorkest gelijktijdig kunnen laten beginnen en eindigen en hoe ze een crescendo en decrescendo kunnen maken. Ook het takteren van een 4/4 maat komt aan bod zodat de kinderen ervaren waar de vier tellen van het zgn. ‘dirigeeranker’ zich bevinden. Als de kinderen dat bewust doorhebben moeten ze van mij, als ze weer op hun instrument aan het spelen zijn, in hun hoofd controleren of hun tellen overeenkomt met mijn dirigeren. Partituur lezen hoort ook bij de lesstof en daarin moeten de kinderen proberen een x-aantal maten te volgen terwijl het orkest speelt. Dit alles is niet alleen erg leerzaam, maar ze vinden het nog leuk ook en ze zijn weer een muzikale ervaring rijker.

Beste lezers, zou ik met mijn verhaal de dirigent van het A-orkest zover krijgen om de amateurdirigent van het jeugdorkest uit te nodigen om bij hem/haar stage te lopen en zo de kneepjes van het vak te leren? Dat zou geweldig zijn, want hoe meer muzikale kennis er tenslotte bij de jeugdorkestdirigent aanwezig is, hoe meer baat de vereniging daar uiteindelijk van zal hebben en dat is waar we het tenslotte allemaal voor doen!

Bekijk het overzicht van al onze columns.