Mobiele telefoons

In het verkeer wordt elk jaar een ergernissen top-10 samengesteld. Bumperkleven, onnodig links rijden en asociaal gedrag staan boven aan de lijst. Zo’n ergernissenlijst samenstellen bij muziekverenigingen is in een mum van tijd gedaan. Daar hoeft echt geen uitgebreid marktonderzoek voor plaats te vinden. Wat dacht u van praten tijdens de repetitie, het gebrek aan thuisstudie en de aanwezigheid van mobiele telefoons. Dit betreft uiteraard altijd uw collega-muzikanten en nooit uzelf. Toch? Tijdens de jaarlijkse ledenvergaderingen staan deze ergernispunten bij veel muziekverenigingen op de agenda en belooft men beterschap. In de praktijk worden de beloftes vaak maar een paar weken nagestreefd, waarna het oude patroon er weer langzaam insluipt.

Betreft het mobiele telefoongebruik heb ik er de afgelopen jaren eens op gelet wat de tijdsgeest is. Bij een concert krijgt het publiek van de ladyspeaker de mededeling: “Vergeet vooral niet om uw mobieltje ná het concert weer aan te zetten”, waarop allerlei mobiele telefoons uit handtassen en broekzakken worden gehaald om deze op trillen, stil of uit te zetten. Een enkeling wil helaas nog wel eens vergeten om zo’n handeling te verrichten. Zo zal ik nooit dat ene moment vergeten tijdens een herdenkingsdienst voor de slachtoffers van de watersnoodramp van 1953. De locatie was een prachtige oude kerk met een geweldige akoestiek. Het orkest speelde fantastisch en hing aan mijn baton. Alle aanwezigen voelden de emotie van dat moment, toen er plots ergens in het publiek een mobiele telefoon afging. Dat oude vrouwtje had nota bene niet eens door dat het haar telefoon betrof. Als ik eraan terugdenk hoor ik nog steeds dat vrolijke, tropische melodietje dat zich maar bleef herhalen. Die telefoon ging toen echt op het verkeerde moment, op de verkeerde plaats en voor de verkeerde aangelegenheid af. Te gênant!

Tijdens de repetitie is er een onderscheid te maken in drie generaties. Bij de jeugd staat de telefoon meestal op trilstand, zodat men wel voelt dat er gebeld wordt, maar niemand anders daar last van heeft. Vaak appen zij de beller tijdens een paar maten rust gauw even terug dat ze aan het repeteren zijn (die gasten kunnen dat echt super snel!) en nu even geen tijd hebben om te appen of bellen. Dan hebben we de vader/moeder generatie. Bij hen hoort men zelden de telefoon afgaan en als het gebeurt is het de oppas omdat een van de kinderen ziek is. Vaak wordt voor aanvang van de repetitie netjes aan de dirigent gemeld dat de kans bestaat dat ze gebeld worden. Tot slot de opa/oma generatie. Die appt niet. Zij checken hun mail niet tijdens de repetitie, maar hebben hun telefoon gewoon altijd bij zich en laten het nou net die telefoons zijn die het meest afgaan! Over deze generatie gesproken: ik vertelde onlangs in mijn jeugdorkest dat de generatie uit de jaren vijftig houten lessenaars had en mocht roken tijdens de repetitie. Als de muzikanten moesten spelen legden ze hun brandende sigaret op de lessenaar waarbij het met grote regelmaat voorkwam dat als de dirigent niet op tijd afsloeg de sigaret inbrandde. Na de repetitie lag er ook de nodige as op de grond wat na de repetitie weer opgeveegd moest worden. Er gaan verhalen dat zelfs sommige dirigenten rookten tijdens de repetitie. Wegens veiligheidsmaatregelen en omdat die schroeiplekken op houten lessenaars natuurlijk geen gezicht was, klemden ze later een conservenblikje aan hun lessenaar dat diende als asbak. Ook het drinken van bier tijdens de repetitie was (en is nog steeds) bij veel orkesten de normaalste zaak van de wereld. Toen ik dat vertelde zaten de kinderen van mijn jeugdorkest echt te kijken van ”dat meen je niet!”

Uiteraard zijn er mensen die appen of mailen tijdens de repetitie en iedereen heeft daar zo zijn eigen mening over… maar we kunnen ons wel aan die mobiele telefoons blijven ergeren en uren lang discussiëren over hoe we die rotdingen uit het muziekleven krijgen. We kunnen het ook in de tijdsgeest plaatsen. Aangezien er tegenwoordig meer kan met een mobiele telefoon dan alleen bellen kunnen we die vele mogelijkheden juist creatief toepassen in de praktijk. Oude platenspelers hadden vroeger een grote hoorn als versterker. Ik laat kinderen tijdens de repetitie een mp3-bestand afspelen en als ze hun mobiele telefoon dan tegen hun instrument aan houden hebben ze hetzelfde effect. Zeker bij een bas is het effect zeer groot en kinderen vinden dat geweldig. Als componist heb ik het gebruik van een mobiele telefoon bewust toegepast in ‘The Conductor’s Nightmare’. Halverwege het muziekstuk gaat er bij iemand uit het jeugdorkest een mobiele telefoon rinkelen. Hij of zij begint dan een uitgebreid gesprek en laat dirigent, orkest en publiek gewoon even wachten totdat het telefoongesprek is afgerond. Hilariteit alom en zo herkenbaar. Als dirigent maak ik veelvuldig gebruik van mijn mobiele telefoon tijdens de repetitie die ik altijd standaard op mijn lessenaar heb staan. Ik heb namelijk een app gedownload met een stemapparaat en metronoom in één. Ook kun je in die app zelf een drum groove componeren die zich blijft herhalen in elk gewenst tempo. Ideaal voor thuisstudie, want voor kinderen klinkt zo’n vette beat natuurlijk veel leuker dan het saaie getik van een metronoom, terwijl de achterliggende gedachte hetzelfde is. Ook leren de kinderen met het maken van zo’n drum groove hoe de verschillende onderdelen van een drumstel heten en klinken. Tijdens de repetitie heb ik alle kinderen met een mobiele telefoon diezelfde app laten downloaden. Zo kunnen ze meekijken als elk instrument gestemd wordt. Zo krijgen ze inzicht hoe je als dirigent soms ook een middenweg moet zien te vinden omdat sommige tonen nu eenmaal te hoog en sommige te laag klinken op een instrument. De kinderen mogen tijdens de repetitie het metronoomcijfer dat aan het muziekstuk gekoppeld is instellen en laten horen. Ze mogen tijdens de repetitie op You Tube een filmpje van een ander orkest opzoeken, dat hetzelfde werk speelt en dit laten horen zodat iedereen kan meelezen met zijn/haar eigen partij. De kinderen kunnen tijdens de repetitie op het internet achtergrondinformatie opzoeken: over het betreffende werk, de componist en eventueel kenmerken uit de tijdsperiode waarin het stuk gecomponeerd is. Dat mogen ze dan weer delen in de groepsapp van het jeugdorkest. Ik raad alle jeugdorkestdirigenten aan om hetzelfde te doen. Een groot gedeelte van wat met het hele dirigeerproces te maken heeft wordt zo op een moderne manier met het jeugdorkest gedeeld en dat geeft kinderen een enorme betrokkenheid en inzicht. Bovendien is de winst dat kinderen zo enorm grote muzikale sprongen maken zonder nog maar een noot van het stuk gespeeld te hebben!

Bekijk het overzicht van al onze columns.