Vrouwen in de muziek

Hoewel een van mijn favoriete componisten, Georg Friedrich Händel, een aardige ‘cupmaat’ had vinden we in de muziekgeschiedenis maar weinig componisten met borsten. Als we die lijn naar het heden doortrekken zijn het nog steeds vooral mannen die de notenschrijvers zijn. Waarom dat zo is intrigeert me. Hebben mannen dan vanaf de oertijd meer creativiteit ontwikkeld toen ze op jacht gingen, omdat de dieren zich niet zo gemakkelijk lieten vangen? Zou die creativiteit misschien standaard in de mannelijke genen zitten? Ik geloof er niets van. Ik ken meer mannen met een dominante linker hersenhelft dan met een dominante rechter. En de creativiteit zit……juist: in de rechterhersenhelft. Mannen kunnen wel zeggen dat vrouwen wel degelijk in staat zijn om een strijkkwartet te componeren, maar dat is echt weer zo’n mannen muzikantengrap.

Wat vast staat is dat het vrouwen tot in de 20e eeuw vaak ontbrak aan de nodige kennis en ervaring om zelf te componeren, omdat hen simpelweg de toegang tot muziekonderwijs werd ontzegd. Een instrument leren bespelen voor huiselijke kringen mocht dan weer wel, maar de man achtte de muziektheorie ongeschikt voor vrouwen. Hoewel er in de muziekgeschiedenis toch veel vrouwelijke componisten voorkomen zijn er maar weinig composities overgeleverd aan de volgende generaties. Ook op podia waren vrouwen niet welkom. De aandacht moest immers naar de muziek gaan. Jonge meisjes mochten wel optreden, maar een mooie vrouw leidde het mannelijke publiek alleen maar af. In onze blaasmuziekwereld is het niet anders geweest. Pas in de jaren ‘30 van de vorige eeuw werden vrouwen voor het eerst toegelaten binnen de hafa-orkesten, maar zelfs toen sprak men er schande van.

Waarom dirigenten meestal mannen waren kan ik me in de tijdgeest van de vorige eeuwen wel voorstellen. Hoewel er door de emancipatie steeds meer vrouwelijke dirigenten hun intrede doen zijn mannen in de 21e eeuw nog steeds ver in de meerderheid. Waarom? Omdat mannen in de oertijd al de leiding namen over een groep mensen? Omdat daar vaak het recht van de sterkste gold en mannen over het algemeen sterker zijn dan vrouwen? Maar om een orkest te dirigeren hoef je echt geen spierbundel te zijn dus die theorie kunnen we volgens mij ook schrappen.

Van de oertijd tot nog niet zo lang geleden waren het vooral de vrouwen die in de keuken stonden. Waarom zijn er dan toch voornamelijk mannelijke chef-koks? Kleding en schoenen is toch vooral een vrouwending (deze metroman uitgezonderd). Een huiselijke sfeer creëren wordt meestal aan de vrouw overgelaten. Toch zijn de meeste modeontwerpers en beroepsstylisten man. Waarom dat zo is? Alweer: geen idee! Nu zijn er natuurlijk ook typische vrouwenberoepen zoals secretaresse, stewardess, verpleegster en apotheekassistente. Dat zijn voornamelijk de zorgberoepen en ook dat vinden we al terug in de oertijd: de vrouw zorgde voor het gezin en de man ging op jacht. En dan zijn er nog de beroepen waarbij het aantal mannen en vrouwen gelijk is. Waarom er voor dezelfde functie dan toch vaak ongelijkheid in salaris is is me ook al niet duidelijk en gaat helemaal nergens over.

Wat ik wel weet is dat vrouwen zich tegenwoordig als componist en dirigent best op hun gemak voelen. Er wordt geen onderscheid in sekse gemaakt wat betreft de royalty’s voor een compositie of de vergoeding voor het dirigeren. Zowel de mannelijke als de vrouwelijke dirigenten mogen zelf bepalen hoe ze zich kleden bij een concert. Hun naam zal op het programmaboekje dezelfde lettergrootte hebben. Ook het aantal consumptiebonnen is gelijk en zelfs de bos bloemen die ze na afloop ontvangen is net zo groot. En als daar dan toch onderscheid in wordt gemaakt zit hem dat in het model en de kleurstelling van het boeket, maar zeker niet in de prijs.

Vrouwen komen van Venus en mannen komen van Mars. Maar om nou te zeggen dat daar de naam ‘Mars-muziek’ vandaan komt……?

Bekijk het overzicht van al onze columns.