Zoek het uit

De traditionele manier van muziekles geven komt vanuit de docent: lesboek-uitleg-huiswerkoverhoring. Zo weet een leerling wat hij moet oefenen en waar hij aan toe is. Door dat los te laten, zal de leerling op een andere manier over muziek gaan nadenken en op een andere manier met muziek bezig zijn.

Hoe dat in de praktijk werkt…?

Iemand zei eens: ‘Ivo, je geeft nooit huiswerk op, je maakt je niet druk om verkeerde noten, je gaat kriskras door het boek heen, je laat me liedjes spelen die ik nog nooit geoefend heb, je kijkt me vaak aan met een vraagteken boven je hoofd en je zegt elke les ‘zoek het uit’.

‘Zoek het uit’ is inderdaad mijn handelsmerk. De leermethode van een baby is al doende ontdekken. Die denkwijze voer ik ook door in mijn muziekles. Al experimenterend, improviserend en van de muzikale hak op de tak krijgt zo’n les vorm. Allerlei muzikale facetten komen aan bod en steeds is de muziektheorie de basis van waaruit er gewerkt wordt. Om uiteindelijk uit te komen waar, ongeacht het niveau van de leerling, alles toe moet leiden: ‘voordracht’.

Door geen huiswerk op te geven, zal de leerling zelf op zoek gaan naar muziekstukken die híj graag wil spelen, waardoor zijn intrinsieke motivatie wordt aangewakkerd en zijn kennis over bladmuziek wordt vergroot. En wat heb je eraan of een leerling heeft geoefend of niet? Het wel of niet thuis oefenen is toch niet dé basis van een muziekles? Door de druk van het moeten oefenen weg te halen, krijgt de leerling de ruimte om met muziek bezig te zijn wanneer en hoe hij dat wil. En is hij een week niet met muziek bezig geweest, dan valt er door mij genoeg over muziek te vertellen. Bovendien kunnen we ook prima muziek maken zonder ook maar enige voorbereiding van welke kant dan ook. Dat een week niet spelen enorme consequenties heeft voor embouchure en/of techniek, is zowel een gegeven als een ervaring, waar we allemaal wel eens mee te maken hebben gehad. Maar om die achteruitgang te willen voorkomen is, vanuit de leerling gedacht, niet de belangrijkste drive
om te studeren.

Docenten die overhoren, scheppen bij voorbaat een verwachting, waarmee er automatisch in goed of fout wordt gedacht. En dát is een van de grootste oorzaken waardoor kinderen al decennialang afhaken van muziekles. Want het is niet het opsommen van goed of fout waardoor iemand geïnspireerd raakt, maar de manier van lesgeven waardoor de leerling ervaart dat er muzikale groei zit in wat hij doet. Daarom wijs ik niet op een ‘verkeerde’ noot, maar stel de vraag welke noot hij daar speelde. Zo gaan we vanzelf dieper in op toonsoorten, de functies van noten, akkoorden en modulaties.

Om bewust te worden hoe ritmes in elkaar steken, schrijf niet ik, maar de leerling de notenpiramide op. Al nadenkend en coachend komt die piramide dan tot stand. Vervolgens geef ik, al dan niet aangevuld met dynamiek, een ritmisch dictee. Waarmee niet alleen het gehoor wordt getraind, maar de leerling gelijk een kijkje in de keuken van een componist krijgt, omdat de vaardigheid van het muziek noteren wordt gestimuleerd. Zo ontstaat er ritmisch inzicht, bewustwording van en gevoel voor maatsoort.

Muziek is een creatieve bezigheid. En om de creativiteit van de leerling te blijven prikkelen en uitdagen is improvisatie, in de breedste zin van het woord, een belangrijk onderdeel van mijn muziekles. Daarom wordt niet alleen met het hoofdinstrument aan de gang gegaan, maar komen er verschillende instrumenten die voorradig zijn aan bod.

Deze manier van lesgeven is constant inspelen op de situatie dat het kind zelf schetst. Omdat we het elke les letterlijk samen uitzoeken, vervaagt de docent-leerling verhouding en zijn er twee muzikanten op zoek naar de emotie van de muzieknoot.

Er zijn collega’s die willen wel, maar kunnen op de een of andere manier zo niet werken omdat het niet in hun systeem zit. Ook voelen ze de druk van verenigingen die verwachten dat er opbrengstgericht gewerkt wordt met meetbare resultaten. Ook ouders verwachten progressie en dat is terug te zien als het lesboek uit is. Wat men vergeet (en vaak door onkunde niet weet) is, als het echte muzikale inzicht bij de leerling ontbreekt, het hoge cijfer op een muziekexamen achteraf een nietszeggend cijfer blijkt te zijn. Zo snel mogelijk een lesboek uit hebben, heeft ook meer met noten spelen te maken dan werkelijk met muziek maken. Gras gaat echt niet harder groeien door eraan te trekken. Zo heeft diepgang in muziek ook tijd nodig. Tijd die de muziek vaak niet krijgt.

Critici van mijn werkwijze vinden het te chaotisch en hebben het over de vrijheid-blijheid methode. Muziek is immers een serieuze hobby, waarbij huiswerk er nou eenmaal bij hoort. Ook moet er structuur in de les zitten. Maar als niets vastligt is alles mogelijk. Daarom gebruik ik de vrijheid-blijheid methode in positieve zin. Leerlingen komen met plezier naar muziekles, zijn leergierig en dankbaar dat hun creativiteit gewaardeerd wordt. Vanuit 360° wordt er naar muziek gekeken. Niet de prestatie is mijn doel, maar de diepgang in en het
begrijpen van de muziek. Door niets te toetsen, maar puur het proces dat muziek heet de tijd en ruimte te geven dat het nodig heeft, zullen er minder kinderen afhaken en zullen er uiteindelijk kwalitatief beter geschoolde muzikanten uit voortvloeien!

Bekijk het overzicht van al onze columns.